و أدّاها و لم يجحدها ؛ « 1 » از امام صادق عليه السّلام دربارهء مسلمانى كه ذمىاى را كشته است ، سؤال كردم . فرمود : اين امر دشوارى است كه مردم آن را تحمّل نمىكنند ، بايد ديهء مسلمان به خانواده او داده شود ، تا از كشتن مسلمانان و اهل ذمه خوددارى كند ، سپس فرمود : . . . هركس كه از روى ستم ذمى را بكشد ، بداند تا زمانى كه فرد ذمّى جزيه را پذيرفته و مىپردازد و انكار نمىكند ، كشتن او حرام است . امام باقر عليه السّلام فرمود : لا يقاد المسلم بذمّي في القتل ، و لا في الجراحات ، و لكن يؤخذ من المسلم جنايته للذمّي على قدر دية الذمّي ثمان مائة درهم ؛ « 2 » مسلمان به خاطر ذمّى قصاص نمىشود ، نه در قتل و نه در جراحت‌ها ، بلكه به نسبت جنايت به ديه ( كه هشتصد درهم است ) بايد بپردازد . امام صادق عليه السّلام فرمود : دية اليهودي و النصراني و المجوسي ثمان مائة درهم ؛ « 3 » ديه يهودى ، نصرانى و مجوسى هشت صد درهم است . از مجموع اين دو دسته روايات ، يعنى آن‌هايى كه دلالت بر مصونيت جان و مال ذمّى در برابر پرداخت جزيه مىكند و آن دستهء ديگر كه براى قتل و يا آسيب رساندن به كافر ذمّى ديه مقرّر مىكند ، مىتوان استفاده كرد كه اهل ذمّه تا هنگامى كه به شرايط ذمه عمل كنند از احترام هم‌سان با مسلمانان برخوردارند . حال اگر اين مطلب را بيفزاييم كه هركس كه در حال حيات احترام داشت پس از مرگ نيز احترام دارد ، - چنان‌كه امام صادق عليه السّلام فرمود : في رجل قطع رأس الميّت قال : عليه الدية ؛ لأنّ حرمته ميّتا ، كحرمته و هو حيّ ؛ « 4 »

--> ( 1 ) . همان ، ج 19 ، ص 163 . ( 2 ) . همان ، ص 80 ، ح 5 . ( 3 ) . همان ، ص 60 ، ح 2 . ( 4 ) . همان ، ص 248 ، ح 4 .